PODGORICA – Iako vinogradarima ili vlasnicima vinograda na okućnicama možda djeluje kao rutinski posao, manje je poznato da je pravovremena rezidba jedna od najvažnijih agrotehničkih mjera za održavanje čokota vinove loze u dobroj kondiciji i zdravstvenom stanju. To se posebno odnosi na preveniranje bolesti stabla, poput eske i sličnih oboljenja iz ove grupe, koja mogu drastično da utiču na zdravlje vinograda, prinos, a samim tim i na rentabilnost proizvodnje.
Prema riječima saradnika u nastavi na Biotehničkom fakultetu Univerziteta Crne Gore i doktoranda iz oblasti zaštite bilja mr Bogoljuba Kandića, brojne su bolesti vinove loze koje se neadekvatnom rezidbom, odnosno rezidbom u pogrešno vrijeme mogu dodatno intenzivirati i uticati na to da cijela biljka bude podložna onome što preko rane i sokova uvuče u sistem sprovodnih sudova drveta.
Kandić u razgovoru za portal Vinogradari&Vinari pojašnjava da bolesti stabla vinove loze tj. čokota predstavljaju veliku grupu različitih oboljenja.
-Među njima je najznačajnija i nama najpoznatija eska koja je u svim crnogorskim vinogradarskim regionima široko rasprostranjena. Ona nije jedina bolest iz ove grupe koja je u Crnoj Gori prisutna, iako se većina simptoma pripisuje upravo njoj. Veoma često prisutno je i botriosferijsko uvenuće, dok i crna pjegavost koja pripada ovoj grupi, takođe može dovesti do sušenja pojedinih djelova čokota. Ova grupa sadrži i oboljenja poput, eutipoze vinove loze i bolesti „crnog stopala“ čiji simptomi u Crnoj Gori još uvijek nijesu primijećeni – kaže Kandić.
Ukazuje da je za sve bolesti ove grupe zajedničko, a što se posebno kod nas odnosi na esku i botriosferijsko uvenuće, je to da se infekcija upravo ostvaruje preko rana koje nastaju tokom rezidbe. One predstavljaju „ulazna vrata“ za prodor patogena koji zatim kolonizuju sprovodne sudove, dovode do njihovog začepljenja i otežanog protoka vode i hraniva.
V&V: Kako upravo kroz rezidbu preduprijediti ove probleme: kada rezati lozu? Koje su to ključne predrasude i pogrešni potezi?
KANDIĆ: Govoreći isključivo sa aspekta procesa nastanka infekcije patogenima prouzrokovačima bolesti drveta vinove loze, pogrešan potez koji vinogradari često naprave je veoma rana rezidba. Kada se kaže rana, misli se na rezidbu koju vinogradari započnu već krajem stare ili početkom nove kalendarske godine, pa čak i tokom januara. Zašto? Zbog toga što u tom slučaju rane ostaju jako dugo „otvorene“ za prodor patogena prouzrokovača bolesti. Razumljivo je da u velikim vinogradima ta isuviše rana rezidba je prouzrokovana nedostatkom radne snage koja obavlja rezidbu i da takvi vinogradari moraju krenuti jako rano kako bi uopšte i stigli da rezidbu obave do početka vegetacije. Ali, sa aspekta kompleksnog pristupa u zaštiti vinove loze od bolesti drveta vinove loze, to je pogrešan potez.
V&V: Često se kasna rezidba izbjegava zbog fenomena koji se zove „plakanje loze“. Koliko je taj efekat dobar ili loš za čokot, posebno u kontekstu pomenutih oboljenja?
KANDIĆ: Kad krene vegetacija, korijen potiskuje sokove ka lastarima i ako se tada reže, iz presjeka curi sok tj. „loza plače“. Za razliku od mirovanja vegetacije (decembar/januar) kada vinova loza „vuče“ sokove ka korijenu i samim tim „usisava“ patogene prouzrokovače bolesti koji dospijevaju na rane, u ovom periodu smjer kretanja sokova je suprotan i tada je patogenima teže da ostvare infekciju. Rezati lozu u momentu kada vegetacija kreće nije ni dobro jer u tom slučaju ona može značajno izgubiti hranljive materije i doći do slabljenja čokota u narednoj vegetaciji, ali svakako je rezidbu neophodno optimizovati i sprovoditi je makar u drugom dijelu mirovanja vegetacije. Tako se smanjuje vremenski interval u kom rane ostaju otvorene za prodor patogena. Optimizacija rezidbe svakako je jedan od prvih koraka u složenom pristupu zaštite vinograda od eske i drugih bolesti stabla.
V&V: U kojoj mjeri saradnja nauke i vinogradara može da pomogne da se prepoznaju ključni simptomi obolijevanja loze, odnosno da se djeluje preventivno prije nego problem nastane?
KANDIĆ: Svakako da je sinergija nauke i vinogradara neophodna u svim procesima proizvodnje, a ne samo kada je u pitanju ova grupa bolesti. Nauka je ta koja može dati smjernice u kom momentu i na koji način se može i treba sprovesti neka aktivnost u cilju stabilne proizvodnje i zaštite. Šta je česta situacija u praksi? Da se od nauke traže rješenja da se „ugase već uveliko gorući problemi“, a u zaštiti bilja je to već kasno. Neophodno je da vinogradari budu u stalnom kontaktu i komunikaciji sa stručnjacima iz oblasti zaštite bilja koji su kompetentni da im daju smjernice u proizvodnji. Takođe značajno je da kako vinogradari tako i svi poljoprivredni proizvođači shvate da se trenutno svi nalazimo u eri klimatskih promjena koje sa sobom nose pojavu različitih vrsta i bolesti i pojave štetočina i da proizvodne prakse i strategije se moraju modifikovati, možda čak i iz godine u godinu. Kada se kaže smjernice misli se na sve ono sto treba uraditi prije nego sto do samog problema dođe.
V&V: Da li je forsiranje sorti koje su otpornije ili manje podložne bolestima smjer koji može da pruži rezultat, naročito u kontekstu sve izraženijih klimatskih promjena?
KANDIĆ: Govoreći sa aspekta bolesti stabla vinove loze, kako sada stvari stoje, pojedine introdukovane sorte su značajno tolerantnije. Međutim, mora se istaći i to da su u Crnoj Gori vinogradi zasnovani sa crnogorskim autohtonim sortama uglavnom stariji, pa su kao takvi i značajno podložniji ovoj grupi oboljenja. Međutim, kada su u pitanju neke druge bolesti vinove loze kao što je siva trulež, neke introdukovane sorte su osjetljivije. Osim toga odabir sorte zavisi i od niza drugih činilaca kao što su agroekološki uslovi u samom mikrolokalitetu gdje se vinograd zasniva, način proizvodnje, planirana valorizacija prinosa itd.
